Primitivo di Manduria: zon, kracht en zachtheid uit Puglia

Primitivo di Manduria is de bekendste rode wijn uit het zuiden van Puglia, de hak van de Italiaanse laars. Hij komt uit een vlak, zonovergoten gebied tussen Taranto en Brindisi, vlak bij de Ionische Zee. De wijn is vol en zacht, met veel rijp donker fruit en een warme afdronk. Voor die combinatie van kracht en zachtheid betaal je bovendien vaak minder dan voor andere Italiaanse topwijnen.

Op deze pagina lees je wat Primitivo di Manduria onderscheidt van een gewone primitivo uit Puglia, welke regels er gelden, hoe de oude struikwijnstokken en de rode aarde de wijn vormen, wat een goede fles kost en wat je erbij eet. Onderaan vind je de wijnen uit dit gebied in onze shop en alle artikelen over Primitivo di Manduria.

Primitivo di Manduria in het kort

• Land en regio: Italië, Puglia, in de provincies Taranto en Brindisi, rond het stadje Manduria
• Druif: minstens 85% primitivo, de rest andere rode druiven uit de streek
• Status: DOC sinds 1974; de zoete Primitivo di Manduria Dolce Naturale is sinds 2011 een DOCG
• Bekende appellations: Primitivo di Manduria (ook als Riserva) en Primitivo di Manduria Dolce Naturale
• Alcohol: minstens 13,5%, voor een Riserva minstens 14%
• Schenktemperatuur: 16 tot 18 graden; in de zomer gerust iets koeler

Waar ligt Primitivo di Manduria?

Het gebied ligt in de Salento, het zuidelijke deel van Puglia. Het strekt zich uit van de kust van de Golf van Taranto landinwaarts tot Oria en Erchie. Naast Manduria horen er onder meer Sava, Maruggio, Lizzano, Avetrana, San Marzano di San Giuseppe en Fragagnano bij, en in de provincie Brindisi Oria, Erchie en Torre Santa Susanna. Het landschap is vlak tot licht glooiend, met olijfbomen, lage stenen muurtjes en wijngaarden tot dicht bij zee. Het is er warm en droog, maar de zeewind brengt verkoeling in de avond.

Primitivo: de Italiaanse tweelingbroer van zinfandel

Primitivo dankt zijn naam aan zijn vroege rijpheid: de druif is er als eerste bij, vaak al eind augustus. DNA-onderzoek heeft aangetoond dat primitivo dezelfde druif is als de Californische zinfandel. Beide stammen af van een oude Kroatische druif, die daar crljenak kaštelanski of tribidrag heet. In Puglia wordt primitivo al eeuwen verbouwd, en rond Manduria geeft hij de rijkste en meest geconcentreerde wijnen.

Een bijzonderheid van de druif is dat hij na de eerste trossen vaak een tweede, kleinere oogst geeft. Daardoor en door de hitte kunnen de suikers snel oplopen. Een goede producent let er dus op dat de wijn fris blijft en niet zwaar of jammy wordt.

Alberello en terra rossa: het geheim van Manduria

Veel van de beste wijngaarden bestaan uit oude struikwijnstokken, alberello genoemd: laag bij de grond, zonder draden, zodat de bladeren de druiven tegen de felle zon beschermen. Zulke oude stokken geven weinig druiven, maar wel met veel smaak. Steeds vaker worden ze vervangen door wijngaarden aan draden, die makkelijker te bewerken zijn; wijnen van oude alberello-stokken zijn daardoor extra gewild.

De bodem is typisch voor de Salento: rode, ijzerhoudende klei, de terra rossa, op een ondergrond van kalksteen. De klei houdt water vast in de droge zomer, de kalk zorgt voor afwatering. Dicht bij zee is de grond zanderiger, wat soepelere wijnen geeft.

De regels: van gewone Primitivo di Manduria tot Riserva en Dolce Naturale

Een Primitivo di Manduria bevat minstens 85% primitivo en heeft minstens 13,5% alcohol. Hij mag vanaf 31 maart na de oogst verkocht worden. Een Riserva rijpt minstens 24 maanden, waarvan minstens negen op hout, en heeft minstens 14% alcohol. Op het etiket staat altijd de jaargang.

Een aparte categorie is de Primitivo di Manduria Dolce Naturale, sinds 2011 een DOCG. Dat is een zoete rode wijn van 100% primitivo, waarvan de druiven vaak na de oogst nog wat indrogen. Hij bevat minstens 50 gram suiker per liter en wordt maar in kleine hoeveelheden gemaakt.

Let op het verschil met de vele flessen Primitivo Puglia IGP of Salento IGP in de winkel. Die zijn ook van primitivo, maar komen uit een veel groter gebied en hebben minder strenge regels. Ze kunnen prima zijn, maar een Primitivo di Manduria is meestal voller en complexer.

Hoe smaakt Primitivo di Manduria?

Verwacht een donkere wijn met geuren van rijpe kersen, pruimen, bramen en vijgen, soms met tonen van chocolade, specerijen en een beetje drop. In de mond is hij vol, rond en zacht, met milde tannines en een warme, soms licht zoetige afdronk. Moderne producenten rijpen hun wijn vaak op kleine eikenhouten vaten, wat vanille en koffietonen geeft. Klassiekere huizen maken strakkere wijnen met meer nadruk op het fruit. Een gewone Primitivo di Manduria drink je meestal binnen drie tot vijf jaar, een goede Riserva kan wat langer.

Bekende namen zijn onder meer de coöperatie Produttori Vini Manduria, Felline en San Marzano, waarvan we de Sessantanni als wijntip bespraken.

Wat kost een goede Primitivo di Manduria?

• Supermarkt en instap: rond de 5 tot 10 euro. Er zitten verrassend goede wijnen tussen, zoals de Ballaturi Primitivo di Manduria.
• Goede Primitivo di Manduria: 10 tot 20 euro, vaak van oude stokken of met houtrijping.
• Topwijnen en Riserva: vanaf zo’n 20 euro, voor de bekendste cuvées 25 euro of meer.

Primitivo duikt regelmatig op in onze wijnaanbiedingen van de supermarkten. Kijk daar vooral naar de scores: de kwaliteit loopt sterk uiteen.

Wat eet je bij Primitivo di Manduria?

Een volle, zachte rode wijn als deze vraagt om smaakvol eten. Denk aan gegrild vlees en spareribs van de barbecue, lamsvlees, gehaktballen in tomatensaus, lasagne of orecchiette met een stevige ragù, het pastagerecht van Puglia. Ook pittige gerechten en gerijpte kazen zoals pecorino of oude Goudse passen goed. Een Dolce Naturale schenk je bij chocolade, notentaart of een stuk blauwe kaas.

Veelgestelde vragen over Primitivo di Manduria

Is Primitivo hetzelfde als zinfandel?

Ja, genetisch is het dezelfde druif. De stijl verschilt wel: Californische zinfandel is vaak nog voller en zoeter van fruit, Primitivo di Manduria heeft meer zuren en tonen van kruiden en gedroogd fruit.

Wat is het verschil tussen Primitivo di Manduria en gewone Primitivo?

Primitivo di Manduria is een appellation met strenge regels in een klein gebied rond Manduria: minstens 85% primitivo en minstens 13,5% alcohol. Primitivo Puglia IGP of Salento IGP komt uit een veel groter gebied en is meestal lichter en eenvoudiger.

Is Primitivo di Manduria zoet?

De gewone Primitivo di Manduria is droog, al kan hij door het rijpe fruit zacht en zoetig aanvoelen. De echte zoete versie heet Primitivo di Manduria Dolce Naturale.

Moet ik Primitivo di Manduria laten liggen?

Dat hoeft niet: de meeste flessen zijn bij aankoop prima te drinken. Een Riserva of een wijn van oude stokken wordt in een paar jaar vaak nog wat ronder.