Barolo: de koning van de Italiaanse wijn

Barolo heet niet voor niets de koning van de wijnen en de wijn van koningen. In een klein heuvelgebied in Piemonte, ten zuidwesten van Alba, maken wijnboeren van de nebbiolo-druif een rode wijn die tegelijk krachtig en verfijnd is: licht van kleur, maar vol tannine, zuur en aroma. Een goede Barolo kan tientallen jaren rijpen en verandert in die tijd van stevig en streng naar zijdezacht en complex.

Op deze pagina lees je waar Barolo vandaan komt, hoe de regels werken, welke dorpen en wijngaarden het verschil maken en wat je voor een goede fles betaalt. Onderaan vind je de Barolo’s en Piemontese wijnen in onze shop en al onze artikelen over dit gebied.

Barolo in het kort

• Land en regio: Italië, Piemonte (Langhe)
• Druif: 100% nebbiolo
• Status: DOC sinds 1966, DOCG sinds 1980
• Rijping: minimaal 38 maanden, waarvan 18 op hout; Riserva minimaal 62 maanden
• Gebied: elf gemeenten, ruim 2.000 hectare wijngaard
• Schenken: 16 tot 18 °C, jong eerst een tot twee uur decanteren

Waar ligt Barolo?

Het wijngebied Barolo ligt in de Langhe, het golvende heuvelland in het zuiden van Piemonte. De wijngaarden liggen op 200 tot ruim 500 meter hoogte, vaak op de zonnige zuid- en zuidwestflanken. In de herfst hangt er regelmatig mist in de dalen: volgens de overlevering dankt nebbiolo daar zijn naam aan (nebbia is Italiaans voor mist).

Elf gemeenten mogen Barolo maken. De vijf belangrijkste zijn Barolo, La Morra, Castiglione Falletto, Serralunga d’Alba en Monforte d’Alba. Daarnaast horen Novello, Verduno, Grinzane Cavour, Diano d’Alba, Cherasco en Roddi (deels) bij het gebied.

Nebbiolo: de druif achter Barolo

Nebbiolo is een veeleisende druif. Hij loopt vroeg uit, rijpt laat (de oogst valt meestal in oktober) en doet het alleen echt goed op de beste hellingen. De druif heeft een dunne schil en weinig kleurstof, daarom is Barolo opvallend licht granaatrood. Tegelijk zitten er veel tannine en zuren in, en dat maakt de wijn juist zo geschikt om lang te rijpen.

Elders in Piemonte vind je nebbiolo ook in Barbaresco, Roero en in de eenvoudigere Langhe Nebbiolo: een goede manier om de druif te leren kennen voor minder geld.

De regels: DOCG, rijping en Riserva

Barolo kreeg in 1980 als een van de eerste Italiaanse wijnen de DOCG-status, het hoogste niveau in de Italiaanse wijnwetgeving. De belangrijkste regels:

• De wijn is gemaakt van 100% nebbiolo uit de elf toegestane gemeenten.
• Een gewone Barolo rijpt minimaal 38 maanden voordat hij verkocht mag worden, waarvan minstens 18 maanden op houten vaten.
• Een Barolo Riserva rijpt minimaal 62 maanden, ook met minstens 18 maanden op hout.
• Het alcoholpercentage is minimaal 13%.

Dorpen en crus: waarom de plek ertoe doet

In Barolo bepaalt de wijngaard voor een groot deel de stijl. Sinds oogstjaar 2010 zijn de officiële wijngaardnamen vastgelegd als MGA (Menzioni Geografiche Aggiuntive). Er zijn er 181, en een naam als Cannubi of Brunate op het etiket zegt de kenner veel.

Grofweg zijn er twee kanten. In het westen, rond La Morra en het dorp Barolo, is de bodem kalkrijker en zachter. De wijnen zijn daar vaak geuriger, eleganter en sneller op dronk. In het oosten, rond Serralunga d’Alba, Monforte d’Alba en Castiglione Falletto, is de bodem armer en zanderiger. Daar ontstaan krachtigere, strakkere wijnen die meer tijd nodig hebben.

• Barolo: Cannubi, Sarmassa
• La Morra: Brunate, Cerequio, Rocche dell’Annunziata
• Castiglione Falletto: Villero, Rocche di Castiglione
• Serralunga d’Alba: Francia, Vigna Rionda, Falletto
• Monforte d’Alba: Bussia, Ginestra

Traditioneel of modern?

In de jaren tachtig en negentig ontstond in Barolo een felle discussie die bekend werd als de Barolo Wars. Modernisten zoals Elio Altare kozen voor kortere gisting en rijping in kleine nieuwe eiken vaten (barriques). Dat gaf donkerder, fruitiger wijnen met tonen van vanille die jonger te drinken waren. Traditionalisten zoals Bartolo Mascarello en Giuseppe Rinaldi bleven trouw aan lange schilweking en grote, oude houten vaten (botti).

Tegenwoordig zitten de meeste producenten ergens in het midden. Bekende namen zijn onder meer Giacomo Conterno, Vietti, G.D. Vajra, Paolo Scavino, Massolino, Pio Cesare, Fontanafredda en Marchesi di Barolo.

Hoe smaakt Barolo?

De klassieke omschrijving is “teer en rozen”. Verwacht in de neus rode kers, gedroogde rozen, viooltjes, drop en kruiden, met ouder worden ook leer, tabak en truffel. In de mond is Barolo droog en stevig, met veel tannine, frisse zuren en een lange afdronk. Jonge Barolo kan streng en droog aanvoelen; na tien jaar of langer wordt de wijn zachter en complexer.

Goede jaargangen en bewaren

Barolo is een wijn om te bewaren. Een gewone Barolo is na acht tot tien jaar mooi op dronk, een Riserva of een wijn uit een topjaar kan twintig tot dertig jaar mee. Jaargangen als 2010, 2016 en 2019 worden door critici tot de beste van de afgelopen decennia gerekend. Bewaar de flessen liggend, donker en koel, bijvoorbeeld in een wijnklimaatkast.

Wat kost een goede Barolo?

Barolo is nooit echt goedkoop, maar de spreiding is groot:

• Supermarkt en slijter: rond de 13 tot 20 euro. Let op de aanbiedingen: bij Dekamarkt stond onlangs de Franco Serra Barolo 2018 in de actie.
• Goede Barolo van een bekende producent: 25 tot 50 euro.
• Cru-wijnen en Riserva’s: vanaf 50 euro, toppers ruim boven de 100 euro.

Wil je de stijl proeven voor minder geld, kies dan een Langhe Nebbiolo van een goede Barolo-producent, of kijk naar Roero.

Wat eet je bij Barolo?

Door de stevige tannine vraagt Barolo om gerechten met smaak en vet. Klassiekers uit Piemonte zijn brasato al Barolo (rundvlees gestoofd in Barolo), tajarin met witte truffel uit Alba en risotto met paddenstoelen. Ook wild, lamsvlees, eend en oude harde kazen zoals Parmigiano Reggiano passen goed. Schenk Barolo in een groot glas met een wijde kelk, zodat de geuren alle ruimte krijgen.

Veelgestelde vragen over Barolo

Is Barolo altijd van 100% nebbiolo?

Ja. Volgens de DOCG-regels mag Barolo alleen van nebbiolo gemaakt worden, uit de elf toegestane gemeenten.

Wat is het verschil tussen Barolo en Barbaresco?

Beide zijn van nebbiolo uit de Langhe. Barbaresco ligt ten noordoosten van Alba, is kleiner en rijpt korter (minimaal 26 maanden, waarvan 9 op hout). De wijnen zijn meestal iets toegankelijker en eerder op dronk; Barolo is vaak krachtiger.

Hoe lang kun je Barolo bewaren?

Een gewone Barolo ontwikkelt zich goed tot zo’n vijftien jaar na de oogst, sterke jaargangen en Riserva’s vaak twintig tot dertig jaar.

Moet je Barolo decanteren?

Een jonge Barolo wordt beter van een tot twee uur in een karaf. Bij oude flessen decanteer je vooral om het depot achter te laten; doe dat vlak voor het schenken.